Als zelfstandige val je bij ziekte niet in de Ziektewet of de WIA. Er komt een verplichte verzekering aan, maar met een streng criterium: ook wie hoog opgeleid was kan naar heel ander werk worden verwezen, en dan gekort.
Als werknemer heb je twee jaar loondoorbetaling en daarna de WIA. Als zelfstandige heb je dat niet.
Word je als ZZP'er langdurig ziek, dan is er geen werkgever die doorbetaalt en geen automatisch vangnet. Je valt terug op wat je zelf hebt geregeld, en als dat er niet is, uiteindelijk op de bijstand, met alle voorwaarden en de vermogenstoets die daarbij horen. Er is een verplichte verzekering op komst, maar juist die zit vol addertjes. Hieronder hoe het nu zit en waar je op moet letten.
BAZ staat voor Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen. Nederland telt meer dan een miljoen zelfstandigen zonder personeel, en een groot deel daarvan heeft geen enkele verzekering tegen langdurige ziekte. Valt zo iemand langdurig uit, dan verdwijnt het inkomen en is de bijstand vaak het enige overgebleven vangnet, met alle voorwaarden van dien.
De gedachte achter de wet is dat te repareren: een verplichte basisdekking zodat niemand die zelfstandig werkt bij ziekte helemaal zonder inkomen komt te zitten. Het is bedoeld als een bodem, vergelijkbaar met wat werknemers via de WIA hebben. Op dat doel valt weinig aan te merken; het gat dat de wet wil dichten is echt. De kritiek gaat over de uitvoering: hoe hoog de dekking is, en vooral wanneer je volgens de regeling meetelt als arbeidsongeschikt. Daar komen we hieronder op.
De overheid werkt aan een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen: de Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen, kortweg BAZ. Belangrijk om te weten, want er wordt veel over rondgestrooid: die verplichting bestaat nu nog niet. Het is een wetsvoorstel dat nog door het parlement moet, en invoering wordt voorlopig niet voor 2030 verwacht. Je hoeft dus vandaag niets overhaast te doen.
Naar verwachting twee jaar. Pas na twee jaar arbeidsongeschiktheid gaat een uitkering lopen. De periode daarvoor moet je zelf overbruggen.
Gemaximeerd op ongeveer het wettelijk minimumloon. Wat je als zelfstandige ook verdiende, hoger dan het minimum wordt het niet.
In de plannen rond de 170 tot 195 euro bruto per maand, gekoppeld aan je winst. Bedragen kunnen in het wetstraject nog wijzigen.
Hier zit de pijn. De verplichte BAZ gaat naar verwachting uit van het strengste criterium: kun je met je beperkingen in theorie nog enig werk doen waarmee je het minimumloon verdient, dan tel je niet als arbeidsongeschikt. Ook als dat werk niets met je oude beroep te maken heeft.
Concreet: was je IT-manager en zit je met een burn-out of depressie thuis, dan kan de beoordeling zijn dat je nog wel als telefonist of aan een lopende band kunt werken. Op dat moment krijg je geen of een lagere uitkering, ook al kun je je eigen vak niet meer uitoefenen. Dat is geen uitzondering, dat zit ingebakken in het criterium.
Sluit je zelf een private AOV af, dan bepaalt een woord in de polisvoorwaarden of je bij uitval wel of niet wordt uitgekeerd. Twee polissen met dezelfde premie kunnen bij een claim totaal anders uitpakken. Let dus niet alleen op de prijs, maar vooral op dit criterium.
Er wordt alleen gekeken of je je eigen beroep nog kunt uitoefenen. Kun je dat niet, dan keert de verzekering uit. Je kunt niet gedwongen worden ander werk te doen. De sterkste bescherming, en daarom de hoogste premie.
De verzekeraar mag ook kijken naar ander werk dat past bij je opleiding en ervaring. Kun je dat nog, dan kan de uitkering lager uitvallen of vervallen. Lagere premie, maar meer ruimte voor de verzekeraar om te sturen.
Hier wordt gekeken naar elk gangbaar werk op de arbeidsmarkt, los van je beroep, opleiding of ervaring. Kun je nog vakken vullen of de telefoon opnemen, dan tel je niet als arbeidsongeschikt, ook al was je projectmanager, IT-er of architect. De laagste premie, de kleinste kans op een uitkering. Dit is ook het type criterium dat de verplichte BAZ naar verwachting gaat gebruiken.
De verplichte AOV voor zelfstandigen (Wet BAZ) is op dit moment een wetsvoorstel. Bedragen, wachttijd, premie, peildatum en het exacte arbeidsongeschiktheidscriterium kunnen tijdens het wetstraject nog veranderen, en online circuleren hierover veel tegenstrijdige en verouderde berichten. De cijfers op deze pagina (wachttijd circa twee jaar, uitkering rond minimumloon, premie ongeveer 170 tot 195 euro per maand) zijn gebaseerd op openbare berichtgeving over de plannen en gelden nadrukkelijk als indicatie, niet als vaststaand recht.
Voor private AOV's geldt: de exacte dekking en het criterium staan in jouw polisvoorwaarden, en die verschillen per verzekeraar en per polis. Aan deze pagina kun je geen rechten ontlenen. Voor jouw situatie geldt altijd je eigen polis, de officiele informatie van de Rijksoverheid over de Wet BAZ, en het advies van een onafhankelijk financieel of verzekeringsadviseur. Dit is geen financieel, verzekerings- of juridisch advies.
Zit je hier doorheen? Je hoeft dit niet alleen te dragen.
Deze cijfers zijn zwaar, dat weten we. We kunnen je situatie niet oplossen, maar we kunnen je wel wijzen op mensen en plekken die echt kunnen helpen. Even je verhaal van je af schrijven kan opluchten, en daar zijn we voor. Maar bij acute nood: praat met een mens.
Kom je er even niet meer uit? De Luisterlijn is dag en nacht bereikbaar. Denk je aan zelfdoding, bel dan 113 (113.nl of 0800-0113). In een acute noodsituatie: 112.